فلسفه وجودی خدا در علم کامپیوتر

[Sardabir]

فلسفه وجودی خدا در علم کامپیوتر
The philosophy of God's existence in computer science

اگر برنامه نویس باشید، حتما با تعاریف شی گرایی آشنایی دارید. ما در شی گرایی، سعی می کنیم هر هویت "فیزیکی" یا "معنوی" را در یک "تعریف" خلاصه و به صورت یک "کلاس" آن را پیاده سازی کنیم. به عنوان مثال، هویت "دست" می تواند به تنهایی یک کلاس و هویت "انسان" نیز کلاسی دیگر باشد.

تعریف دیگری که در شی گرایی داریم، تعریف "ارث بری" می باشد، به عنوان مثال، هویت "دست" می تواند از هویت بالاتر خود (پدر خود) یعنی "انسان" ارث بری داشته باشه و در حقیقت هویت "انسان" را کامل تر کند. ضمن اینکه تا خود "انسان" ظرفیت پذیرش "دست" را نداشته باشد، آن "دست" نمی تواند از آن ارث بری کند، اما در نهایت، تکمیل کنندهء "انسان" است.
لطفا به کلمه "هویت" بیشتر توجه کنید، هویت یک "انسان" به تنهایی نمی تواند تمامی آنچه یک "انسان" می تواند انجام دهد را انجام دهد، اما مسلما نبود هویتی به نام "انسان" به عنوان یک ظرف (container) برای هویت "دست"، ارزش و اهمیت "دست" را از بین می برد و دست از انجام آنچه وظیفهء آن است، ناتوان است.
بد نیست برای درک بیشتر، گریزی بزنیم به کتاب C++ Nuts and Bolts: For Experiences Programmers (نوشته هربرت شیلد و ترجمه مهندس شادمان پور) تا از ارث بری در شی گرایی بهتر و بیشتر بدانیم (لطفا به بخش های پر رنگ شده بیشتر دقت کنید):

به طور کلی فرایند ارث بری با تعریف یک کلاس مبنا آغاز می شود. این کلاس مبنا همه آن کیفیاتی که در تمام کلاس های مشتق شونده از آن مشترک خواهند بود، تعریف می کند. در اصل کلاس مبنا بیان کننده کلی ترین توصیف از مجموعه ای از خصوصیات است. یک کلاس مشتق شونده، این خصوصیات را به ارث برده و خواصی که خاص خودش است به آنها اضافه می کند.


دوباره روی عبارت "کلاس مبنا بیان کننده کلی ترین توصیف از مجموعه ای از خصوصیات است" تاکید می کنم... عبارت "کلی ترین توصیف" نماد خوبی برای خدا است! در ادامه روند ارث بری "دست" از "انسان"، می توان به اینجا رسید که "انسان" نیز، بعد از چند مرحله، از "زمین" یا "طبیعت زمین" ارث می برد و این روند تا "منظومه"، "کهکشان"، "جهان" و "خدا" ادامه پیدا خواهد کرد و در نهایت، کلی ترین توصیف، مربوط به "خدا" می باشد.

در بین این "فلسفه" و "قوانین موجود در شی گرایی"، هنوز فواصل و مشکلاتی وجود دارد:

• به نظر می رسد، برای پشتیبانی کردن تمامی حالات موجود در دنیا، در شی گرایی، باید ارث بری چندگانه نیز پشتیبانی شود. متاسفانه یا خوشبختانه، دنیا همیشه پیچیده تر از آن چیزی است که ما فکر می کنیم!!
• در این بین، جای "قوانین" طبیعی بسیار خالی است، مثل قوانین فیزیکی، شیمیایی و غیره. برخی از این قوانین، توسط عباراتی مثل public، private یا کد های برنامه نویسی قابل پیاده سازی می باشد، اما آن کلیت و جامعیت که در طبیعت وجود دارد، در شی گرایی نیست. در نهایت، "قوانین" را می شود در ابعاد خیلی خیلی کوچکتر، به صورت یک "کلاس" تعریف کرد، که باز مشکل جامعیت دارد. از نگاهی دیگر، به تازگی، "قوانین" را می شود توسط "event" ها یا "رویداد" ها نیز پیاده سازی کرد، که به نظر می رسد آینده بهتری برای نزدیک شدن به دنیای واقعی دارد، ضمن اینکه به نظر می رسد، می تواند جامعیت مورد نیاز را داشته باشد.
• در برخی موارد ارث بری و شبیه سازی جز به کل، مشکلاتی وجود داشت. به عنوان مثال، آیا "دست" از "انسان" ارث بری می کند یا از "پوست" و "گوشت" و غیره؟ اگر این روند ادامه یابد، همه چیز به "مولکول"، "اتم"، "الکترون"، "پوزیترون" و اجزای کوچک تر از آن ختم خواهد شد. (آن موقع، "خدا" را باید در کوچک ترین و بیشترین جز ِ دنیا جستجو کرد و کلاس هایی برای کوچک ترین، اما جامع ترین ذرات ایجاد کرد!)

این مطلب به پایان رسید، شاید به این مطلب بخندید یا براتون جالب باشه یا ... به هر ترتیب، نگارش این مطلب، اول، به دلیل مستند سازی و طبقه بندی کردن مشغله های پیش زمینه موجود در ذهنم بود و دوم، واداشتن مخاطبان به تفکر. امیدوارم که اندکی مفید واقع شده باشد.

نوشته شده توسط امید

[abbas.khodaeian]

عالی بود دوست من!
من واقعاً لذت بردم. قبلاً تا حدودی به این مسائل فکر کرده بودم. ولی شما تمامی این مسائل رو حل کردین.
ممنون. فعلاً یا حق!

[alfagroup]

من همیشه به این قضیه فکر می کردم و می کنک و تقریبا به همین نتایج رسیده بودم ( حالا یکم بالا و پایین ) اما حیف است که بحث به این قشنگی و مهمی و منطقی را انجور دوستان مورد بی مهری قرار دهند.
اگر کسی رشته کامپیوتر را خوانده باشد یک درس 3 واحدی ( در مقطع لیسانس ) به نام هوش مصنوعی داشتیم که اگه صرفا به دید یک درس 3 واحدی به آن نگاه نکرده باشید خیلی چیزها را می توان از درون آن دید.
منتظر صحبت های شما هستم.
بدرود , ریاحی

[ly.comeng]

عالی بود.
دید جالبی هست و برای اینکه آدم به فکر ببره خیلی خوبه.

یا علی

[ms_saeid]

خیلی عالی بود.
اما فکر میکنم خیلی بیشتر از این ها جا برای بحث کردن داشته باشد. خیلی خوشحالم با کسانی آشنا میشوم که برنامه نویسی و مهندسی نرم افزار رو صرفا غرق شدن در انبوهی از کد ها نمی دونند و خیلی وسیعتر از این حرف ها فکر می کنند.
امید وارم ادامه داشته باشد.
موفق باشید.

[Sardabir]

فرهنگ و جهاني شدن- اگر جهاني‌شدن دنبال مبنع و مرجعي باشد كه همه را به هم پيوند بزند، چيزي جز «خالق هستي» كه منشأ موجوديت همه موجودات است، پيدا نمي‌كند.

دكتر سعيدرضا عاملي، استاديار دانشگاه تهران، در گفتگو با خبرگزاري قرآني ايران(ايكنا) ضمن بيان مطلب فوق به تشريح رابطه ي دين و فضاي مجازي و جهاني شدن دين از طريق فضاي مجازي پرداخت.

دين؛ عامل حل تضادهاي محلي و بين‌المللي
وي در پاسخ به اين پرسش كه جايگاه دين را در فضاي مجازي چگونه مي‌بينيد، گفت: پاسخ به اين سؤال نيازمند بحث كلي‌تري است بايد ديد دين در فضاي مجازي از چه ساختارو كيفيتي برخوردار است و چه نسبتي با جهان واقعي برقرار مي كند اما سوال پيشيني آن اين است كه آيا دين در تعارض با امر جهاني هست يا نه؟

هيچ چيز قدرتمندتر از دين از ويژه‌گي جهاني برخوردار نيست. امروز حتي در صحنه سياسي جهان، دين بعنوان مهم‌ترين متغير حل تضادهاي بين‌المللي مطرح مي‌شود. آلبرايت وزير خارجه كلينتون در كتابي كه در ماه مي 2006 تحت عنوان «تعالي و تقدس» به چاپ رساند براين مبنا تاكيد مي‌كند كه: دين منشاء پيوند همه انسان‌ها با يكديگر است ودر واقع عامل اصلي حل تضادهاي محلي و بين‌المللي است.

بزرگ‌ترين مرجع «جهاني شدن» خداست

وي ادامه داد: اديان با همه ظرفيت‌ها و تفاوت‌هايي كه با هم دارند در اين امر كه ما «مخلوق خدا هستيم» يكي هستند. خدا بزرگ‌ترين مرجع «جهاني شدن» است چرا كه از نظرخداوند هيچ تبعيض و تفكيكي در جهان نيست و در نگاه الهي جغرافيا وجود ندارد همه انسان ها مورد خطاب هستند.

همه هستي مورد توجه خداست و به نوعي همه موجودات موضوع امر الهي هستند. حال كه اين هسته‌ي جهاني در امر ديني وجود دارد، مي‌توان اميدوار بود كه محدوديت‌هاي قومي،جغرافيايي و فرهنگي ِ جهان واقعي در جهان مجازي تكرار نشود و شاهد جهان بزرگ‌تر وجهان كم‌تبعيض‌تري باشيم.

انسان؛ موضوع امر مجازي
رييس موسسه مطالعات اروپا و آمريكاي شمالي تصريح كرد: وقتي امر ديني در فضاي مجازي قرار مي‌گيرد موجوديتي است كه در معرض همگان قرار مي‌گيرد. البته بين امرمجازي و واقعي يك رابطه منطقي وجود دارد و جدا از يك‌ديگر نيستند. موضوع امر مجازي«انسان» است و «انسان» متعلق به جهان واقعي است و امروز متعلق به جهان مجازي نيزاست. ولي قابليت‌هاي امر مجازي و واقعي تفاوت‌هاي اساسي دارند.

دكتر عاملي ضمن اشاره به اين موضوع كه فضاي مجازي به‌دنبال اين است كه "هستي ِواقعي" را در "هستي ِ مجازي" بازتوليد كند، گفت: امر ديني در فضاي مجازي به دنبال اين است كه اخلاق، اعتقادات، شعائر ديني با جنس و سنخ ديگري در اين فضا بازتوليدكند. در فضاي مجازي خصيصه‌ي دسترسي آسان 7 در 24 ( 7 روز هفته و 24 ساعت شبانه‌روز ) وجود دارد.

در حالي كه آدم ها و حتي مكان‌ها مثل مسجد و ... در ساعت خاصي تعطيل مي‌شوند،«هستي‌ ِ مجازي» وقتي مرجع (انسان) هم خاموش شود باز بيدار است. اين به معناي توسعه انسان و ظرفيت‌هاي جهان واقعي در جهان مجازي است.

بازتعريف در «قابليت‌هاي فضاي مجازي»
اين مدرس دانشگاه در زمينه استفاده از وي‍‍ژگي‌هاي فضاي مجازي گفت: از ديگرخصوصيات فضاي مجازي اين است كه ديني كه در دنياي واقعي از خاصيت آنالوگ برخورداراست، ديجيتال مي‌شود و انعطاف ِ بي‌نهايت مي‌يابد. مسجد ظرفيت محدود دارد اما درفضاي مجازي اين محدوديت از بين مي‌رود.

تغيير در اين فضا خيلي سريع اتفاق مي‌افتد، راحت مي‌توان تقسيم، تركيب و تكثيردر مفاهيم ايجاد كرد. بحث دين نيازمند بازتعريف در «قابليت‌هاي فضاي مجازي» و«قابليت‌هاي دين در فضاي واقعي» است و اگر بخواهيم با «منطق جهان واقعي» با آن مواجه شويم اشتباه است. در واقع مثل اين است كه با منطق آنالوگ فضاي دجيتال ساخته‌شود.

عاملي تأكيد كرد: وقتي مطلبي در اين فضا انتشار مي‌يابد حساسيت‌ها بايد خيلي بيشتر باشد چرا كه همه جهان در معرض آن قرار مي‌گيرند و هنوز افراد اين حساسيت‌هادرك نكرده‌اند و «محله‌اي و مسجدي» به قابليت‌هاي دين در فضاي مجازي نگاه مي‌كنند. بايد توجه داشت كه «بار ِحرف» در فضاي مجازي به دليل ويژه گي جهاني بودن آن بارسنگيني است.

فضاي مجازي ديني، فضاي متني‌است
استاديار گروه ارتباطات دانشگاه تهران اظهار كرد: در صنعت فيلم هر برش بين متني،آدمي را به دنيايي ديگري مي‌برد. در متن ديجيتال نيز اين برش‌ها (هايپرلينك) مطرح است كه خيلي قوي‌تر و راحت تر اتفاق مي افتد. فضاي ديني مجازي ما يك فضاي متني است و هنوز از ويژگي‌هايي صوتي و تصويري اين فضا استفاده نمي‌شود و از طرفي فضاهاي هم‌زمان «بين ‌‌ِ متني» كه مي‌توان تاريخ را نه خطي بلكه به‌صورت موازي به نمايش بگذارد، بهره گرفته نمي‌شود.

به طور مثال «شهرتاريخي» در فضاي مجازي امكان پذير شده‌است وقتي از سيره پيامبرحرف مي‌زنيم مي‌توان كاملاً تاريخي و نمايشي و در عين حال زمان‌هاي گسسته و در عين حال به هم چسبيده را بازنمايي كرد.

واقعيت مجازي

فضاي مجازي ما هنوز با واقعي شدن (virtual Reality) فاصله دارد «واقعيت مجازي» آمده است تا همه "واقعيت" را به صورت مجازي خلق كند. زماني واقعيت مجازي‌اي خلق مي‌شود كه ابعاد حس، لمس، رنگ، طعم و حتي عطر و فضاي حسي واقعيت به مجاز منتقل شود. هدف آن اين است كه با قابليت ديجيتال و استفاده صنعت واقعي مجازي مرز واقعيت و مجازرا بردارد. امر ديني را مي‌توان در اين فضا ايجاد كرد كه استفاده‌هاي فراگيرتري داشته‌باشد.

وي گفت: حوزه و بخش ديني ايران نسبت به سازمان هاي ديگر از جمله دانشگاه درتوليد نرم افزاري و ديجيتالي كردن متون ديني خيلي جلو بوده‌است. «كتابخانه الكترونيكي» در بحث ديني در ايران خيلي قوي است اما وقتي با قابليت هاي فضاي مجازي مقايسه كنيم مي‌بينيم خيلي كارها بايد صورت گيرد و از خيلي قابليت‌ها بايد استفاده شود.

فضاي مجازي، استغراق همه مخاطبان
عضو هيئت علمي گروه ارتباطات دانشگاه تهران با اشاره به مفهوم «يا ايها الناس» گفت: . فضاي مجازي، «ال» الناس است كه استغراق همه مخاطبان را در بر دارد. همه‌يمردم را غرق در خود كرده است. با نگاه به فناوري مجازي، درمي‌يابيم اساساً جهان مجازي امده است تا همه‌ي جهان واقعي را در خود غرق كند و امكان تحقق آن را نيزبه‌وجود آورده است

وي در ادامه افزود: البته محدوديت‌هايي هم وجود دارد از جمله مهم‌ترين آنهامحدوديت‌هاي زباني مثل زبان فارسي؛ كه پوشش جمعيتي خاص دارد. بحث تنها در زبان گفتاري نيست بلكه «فرهنگ زباني» را كه در پي استفاده از زبان‌هاي ديگر است نيز بايددر نظر گرفت.

فضاي مجازي دين را به همه جهان منتقل كرده و همه جهان را در درون امر ديني آوردهاست

اين مدرس دانشگاه با اشاره به فعاليت‌هايي كه در عرصه مجازي صورت مي‌گيرد، گفت: زماني كه «مخاطب» «جهاني» است بايد از «زبان جهاني» استفاده كرد. در فضاي مجازي دوروند خاص‌گرايي و عام‌گرايي وجود دارد، رابطه اينها همچون حلقه‌هاي كروي است. خاصگرايي به اين معنا است كه مباحث ديني بايد با فرهنگ ايراني و زبان فارسي رشد كند ودر جهت توسعه «فرهنگ ديني ايراني» فعاليت كرد كه اين يك نوع خاص‌گرايي جهاني است. اما از عرصه جهاني نيز نبايد غافل شد.

وي ادامه داد: فضاي مجازي دو خصلت را طلب مي كند يكي «كار حرفه‌اي» است كه مستلزم فعاليت گسترده است. فضاي ارائه آسان مطلب در قالب ايميل و وب‌لاگ و ياژورناليسم آن‌لاين، مي‌تواند مغالطه غيرحرفه‌اي بودن اين فضا را ايجاد كند. كار«حرفه‌اي» دقت زياد مي‌خواهد و نيازمند دانش چند رشته است.

با توجه به اين كه متن بايد مصور شود، امكانات صوتي قرار داده شود و از ديگرويژگي‌هاي فضاي مجازي استفاده شود و لينك‌ها و بخش‌هاي مختلف بيايد؛ بايد با دقت كار ماندگار توليد كرد. آنچه باعث پيشرفت مي‌شود اين است كه فضاي مجازي را به صورتيك فضاي كاملاً «تخصصي و حرفه‌اي» نگاه كرد و صورت مسئله به قدري ساده نشود كه همهكارها را يك فرد انجام دهد.


حساسيتهاي كار ديني در فضاي مجازي
دكتر عاملي معتقد است: در برخي مواقع، امور هر اندازه سنتي‌تر بماند موفق‌تر است و بايد جايي براي خستگي‌هاي فرد از صنعت كنار گذاشت. شبستان انس با شنيدن روايتي ساده و بي پيرايه از امام صادق(ع) مورد احتياج روحي است كه با مدرن شدن مفاهيم ديني دچار خسته‌گي شده‌است. مي‌توان از صنعت رسانه‌هاي براي بازنمايي عرضه ديني استفاده كرد ولي معاني را بايد بي‌پيرايه نگاه داشت. با نگاهي ديگر مي توان گفت: اگر پست مدرنيته به وجود آمده به خاطر خستگي از مدرنيته است. پسا مدرنيسم، حكايت خستگي روندتاريخي و زير سوال بردن گذشته است.

اين استاد دانشگاه گفت: «خواب ناآرام»ي كه استورات هال و «آرامش»ي كه دين مي‌گويد «الا به ذكر الله تطمئن القلوب»؛ انعكاسي است از بودن‌ها و نبودن‌هاي ما. «مدرن كردن پيام ديني» مشكل ايجاد مي‌كند بايد مراقب بود ذات دين و امر ديني گم نشود.

حضور منفعل در مقابل حضوري فعال
وي با اشاره به اين نكته كه گم شدن ديني محصول «نگاه پاسخ‌گفت به سئوالات وشبهات زمانه» است، گفت: ما در مقابل همه شبهات؛ مي‌خواهيم پاسخ‌گو باشيم .

جواب دادن يك عمل غيرفعال(passive) است. بيان يك امر ذهني نه در قالب دفاع بلكه در قالب «بيان» حضوري فعال(active) است. در عرصه ديني مدام در حال جواب دادن هستيم و حل شبهات ديني تبديل به مهم‌ترين فعاليت‌هاي جامعه ديني شده است.

به نظر مي‌رسد بهتر است صحنه را عوض كنيم و كمي به بيان بي‌پيرايه دين بپردازيم و از ملغمه‌هاي تركيبي در نهايت معلوم نمي‌شود حرف اصلي كجاست پرهيز كنيم.

وي گفت: دقيقاً مثل طبيعت است. طبيعت ِ دست‌كاري شده و مصنوعي، كار طبيعت بكر رانمي‌كند. در مورد امر ديني هم فرد مي‌خواهد يك «امر ديني ناب» بيايد تا از شراب آن مست شود. بايد دقت شود كه امر ديني را با چه منطقي به فضاي مجازي وارد مي‌كنيم كه ذره‌اي غفلت ممكن است به جاي آرامش و آسايش ديني، اثري معكوس بگذارد و «دين ِ صنعتي شده»‌ي ِ جديد، خسته‌كننده باشد و ناآرامي ايجاد كند.

توسعه «قدرت انتخاب»
دكتر عاملي جهان ارتباطات جديد را جهان توسعه «قدرت انتخاب» توصيف كرد و ادامه داد: انتخاب‌ها متكثر شده‌است «انتخاب برتر» بايد توليد شود كه فرد به سراغ آن برود.تفاوتي در ديد ساختارگراها و انعكاس‌گراها است. انعكاس گراها مي‌گويند گُل گُل استو گِل گِل. گُل دل‌ربايي مي‌كند و جذب مي‌كند.

اما از اين نكته نبايد غافل شد كه «بازنمايي» نيز قدرت‌مند است. با زاويه ديد ونحوه بيان مي‌توان بر انتخاب اثر گذار بود. اراده فرد نبايد ناديده گرفته شود وآنها را بي اراده فرض كرد؛ «الگوي برتر» ارائه شود و قدرت انتخاب را هم بر عهده فردگذاشت. وقتي «خير» را به زور به فردي بدهيد از آن فرار مي‌كند ولي وقتي آزادانه درمعرض «خير» قرار گيرد خود به خود سمت آن كشيده‌مي‌شود.


غفلت از اراده و عمل خودآگاه

اين مدرس گروه ارتباطات دانشگاه تهران در ادامه گفت: بازنمايي توأم با فريب،دوراني دارد و وقتي برملا مي شود شكست مي‌خورد، چرا كه ارزشي براي شعور فرد قائل نمي‌شود و قصد فريب دارد.

سياستي كه از اراده و عمل خودآگاه غفلت مي‌كند در كوتاه مدت جواب مي دهد چرا كه تنها جزئي از واقعيت را نشان مي‌دهد ولي در بلندمدت اين‌گونه نيست وقتي بفهمند كه اين واقعيت نيست اثر معكوس مي‌گذارد.

شوروي با همه عظمت زمين مي‌خورد چرا كه ناخودآگاه افراد را نشانه گرفته بود. «اغراق» اثر منفي دارد، نبايد ناخودآگاه فرد را مخاطب قرار دهيم با بيان واقعيت بايد با خودآگاه فرد رو به رو شد. رسانه ناظر بر فكر و خودآگاه مخاطب، موفق‌تر از،رسانه‌ي توده‌وار ناظر بر ناخودآگاه و هيجان‌هاي اجتماعي است.

دكتر عاملي تصريح كرد: زماني روشن‌فكران ديني براي اينكه بگويند دين خوب است دست به اثبات علمي دين مي‌زدند. با استفاده از قوانين آزمايشگاهي علوم تجربي، و تطبيق آن با يافته‌هاي ديني، حقانيت دين را اثبات مي‌كردند.

در اين نگاه از ابطال‌پذيري قوانين تجربي غفلت مي‌شد و ناخواسته يافته‌هاي ديني را نيز در معرض اين ابطال‌پذيري قرار مي‌دادند هنوز هم مي‌دهند. در واقع از اين معناي بزرگ غفلت مي‌شد كه دين محصول يك حكيم متعالي است كه اشراف كامل به همه عالم دارد و ناگفته‌ها و نافهميده‌هاي بسياري در بيان ديني وجود دارد كه بلوغ حكمت انسانرا طلب مي‌كند و منطق خاص خود را دارد. بنابراين لازم است در ورود به فضاي مجازي نيز متوجه باشيم كه ما چه مسئوليتي را براي بيان دين بر عهده داريم.